Door C.F.Stolper, huisarts
en homeopathisch arts.
Marten is nog maar een
klein ventje, amper twee jaar oud als hij op een avond ernstig ziek wordt. Zijn
ouders hebben niet direct in de gaten hoe snel Marten achteruit gaat. In het
begin van de avond krijgt hij koorts. De temperatuur schiet omhoog. Marten
voelt ontzettend warm aan maar ligt in zijn bedje te rillen. Na een paar uur is
hij doodziek en geeft over. Hij reageert nauwelijks meer op zijn ouders. De
paracetamol-zetpillen hebben geen effect. Wanneer zijn moeder een schone luier
geeft, ontdekt ze allerlei rare vlekjes op zijn huid. Zou hij een kinderziekte onder de leden hebben, vraagt ze zich
af. Wanneer zij Marten’s beentjes optrekt om de luier onder zijn billetjes te
schuiven, lijkt Marten behoorlijk pijn te hebben; hij begint te huilen. Al met
al vertrouwen Martens ouders het toch niet allemaal en besluiten ze een
huisarts te bellen voor advies. De dokter laat Martens vader rustig het hele
verhaal vertellen en schrikt als hij begint over de vlekjes. Ze komt direct en
al gauw staat de diagnose vast: Marten heeft hersenvliesontsteking en moet
direct naar het ziekenhuis.
Ontsteking van de vliezen
die om de hersenen liggen, is een gevreesde en levensgevaarlijke ziekte.
Kinderen van 4 weken oud tot 2 jaar zijn er bijzonder vatbaar voor. Het
probleem is dat de symptomen zich heel snel ontwikkelen. Zo is het kind gezond,
zo is het ernstig ziek. Hoge koorts, hoofdpijn, keelpijn, overgeven en een
stijve nek zijn de belangrijkste symptomen. De eerste vier komen echter vaak
voor zonder deze ontsteking. Als ouder kan je je terecht afvragen hoe vaak je
niet voor niets een dokter zou bellen als je elke keer bij deze symptomen alarm
slaat. Het meest opvallende is het dramatisch verloop, de heel hoge koorts.In
enkele uren heb je een doodziek kind dat braakt en hoofdpijn heeft. Het kind
kan de kin meestal niet op de borst leggen zonder pijn in de nek. De
puntvormige onderhuidse bloedinkjes maken het beeld compleet.
Meer dan 80% wordt
veroorzaakt door een drietal bacteriën met moeilijke namen als Neisseria
meningitidis (meningokokken), Hemophilus influenzae (HiB) en
Streptococcus pneumoniae. De HiB is een bekende afkorting omdat kinderen
tegenwoordig tegelijk met de DKTP-inentingen ook een HiB-vaccin toegediend
krijgen, juist om een besmetting met deze bacterie te voorkomen. Het gekke is
dat deze gevaarlijke beestjes overal rondzwerven en zelfs zonder problemen in
onze neus of luchtpijp aanwezig kunnen zijn. Soms slaan ze opeens toe en nogal
eens weten we niet waarom juist dan. De algemene weerstand kan achteruit gegaan
zijn. Of een voorafgaande ontsteking van oren of longen geeft de bacterie meer
gelegenheid om zich naar de hersenen te verplaatsen.
In de krant lees je wel eens
over epidemieën van nekkramp. Dan gaat het vooral om een hersenvliesontsteking
door meningokokken die in een omgeving waar veel mensen bij elkaar zijn zoals een school of een kazerne, heel besmettelijk
kan opereren.
In een klein aantal gevallen
is niet een bacterie de oorzaak maar een virus. Dan is er meestal ook sprake
van een ontsteking van de hersenen zelf.
Wat zijn de risico’s?
Heel vaak lopen de
ontstekingen die door bacteriën worden veroorzaakt, erg slecht af. Met name de
pneumokokken zijn berucht om de schade die ze veroorzaken in de hersenen zelf.
Kinderen kunnen eraan overlijden of raken ernstig gehandicapt.
Virale ontstekingen lopen
meestal goed af en geven een volledig herstel.
Wanneer de ziekte op tijd
wordt ontdekt, kan met hoge doses antibiotica geprobeerd worden de infectie te
bestrijden. Deze medicijnen moeten dus eigenlijk al binnen een paar uur gestart
worden. Nogal eens wordt de diagnose later gesteld omdat het beeld moeilijk
herkenbaar is en aanvankelijk voor een pittige griep versleten wordt. Bij heel
jonge babies is deze diagnose ook voor ervaren huisartsen niet makkelijk te
stellen omdat de symptomen nog weer anders dan gebruikelijk kunnen zijn.
Het kan zinvol zijn kinderen
te vaccineren tegen deze ziekte. Voor een deel gebeurt dit al via de bekende
HiB. Inmiddels is er een nieuw vaccin op de markt dat met name bescherming
biedt tegen de pneumokokkensoort, verantwoordelijk voor 40% van de
hersenvlies-ontstekingen en voor 50% van de middenoorontstekingen bij kinderen.
Het vaccin kost F160- per prik en er zijn vier van nodig. Het wordt nog niet
vergoed. In de VS worden de meeste pasgeborenen wel ingeënt met dit vaccin.
Het lastige van het maken
van dit soort vaccins is dat er heel wat ondersoorten van pneumokokken en
meningokokken bestaan die allemaal in het vaccin moeten zitten om effectief te
kunnen zijn. Voor meningokokken is nog niet een compleet vaccin ontwikkeld dat
alle types pakt.