Obstipatie bij kinderen

Jan is drie en een half jaar oud als zijn moeder met hem op het spreekuur bij de huisarts verschijnt. Jan heeft het laatste half jaar last van verstopping, vertelt zijn moeder. Voor die tijd ging het prima, maar langzamerhand werd zijn ontlasting steeds harder. Het gekke is dat het soms ook erg dun kan zijn: er zitten allemaal vieze strepen in zijn onderbroek of hij kan het zelfs niet meer ophouden. Zijn buik doet vaak zeer, zegt Jan. Zijn moeder zet hem regelmatig op de wc, maar er komt meestal niks. Een keer per week hoogstens produceert Jan met  moeite en veel pijn een heleboel ontlasting tegelijk, zo groot alsof het van een volwassen mens is. De laatste maanden eet hij minder en tiert hij niet zoals vroeger.

 Slijmvliesscheurtje

De huisarts kijkt Jan na en vindt een bolle buik met harde stukken ontlasting. De anus is niet goed te onderzoeken, want Jan knijpt zijn billen stijf dicht uit angst voor de pijn. Na uitleg en geruststelling ontspant hij zich en ziet de huisarts een klein scheurtje in het slijmvlies van de anus. Zo’n scheurtje is vaak erg pijnlijk. Geen wonder dat Jan zit te huilen op de wc. Hij probeert de gang naar het toilet zo lang mogelijk uit te stellen door zijn anus dicht te knijpen zo gauw hij enige aandrang voelt. De ontlasting hoopt zich op bij de uitgang en vormt daar een harde prop die steeds maar aangroeit. De darmen willen echter de ontlasting eruit werken en dat merk je al gauw als pijnlijke buikkrampen. Soms sijpelt er wat dunne ontlasting langs de prop en dan lijkt het net diarree. Maar dat is maar schijn. Dat de eetlust afneemt bij zo’n slechte afvoer is logisch.

Ook psychische oorzaken

Hoe komt nu zo’n scheurtje in het anusslijmvlies, vraagt Jans moeder. Bij kinderen blijkt een psychische oorzaak vaak op de achtergrond mee te spelen. Jan gaat sinds een half jaar vier dagdelen per week naar de peuterspeelzaal en daar ziet hij altijd tegenop. Hij heeft het daar niet naar zijn zin, speelt weinig met leeftijdgenootjes en is blij als zijn ouders hem komen ophalen. Jan is een mager ventje, verlegen en niet zo levenslustig. Het liefste zit hij thuis te tekenen of met lego te spelen. Hij is een echte priegelaar en kan heel netjes werken. Jan voelt zich thuis lekker veilig, maar buitenshuis is hij onzeker. Zulke kinderen als Jan kunnen in een stressvolle situatie zoals in een peuterspeelzaal snel verkrampen. Ze knijpen hun anus voortdurend stijf dicht. Het scheurtje is een gevolg van die verkramping en zal ook niet gemakkelijk genezen als er af en toe van die reusachtige brokken ontlasting passeren.

Advies

Jans moeder krijgt het advies hem elke dag na het warme eten op de wc te zetten, omdat dan de aandrang het grootste is. Hij moet er even de tijd voor nemen en ondertussen een boekje bekijken. Komt er wat, dan volgt er een beloning. Komt er niks, dan wachten we af. Een beetje ouderwetse levertraanzalf of wat calendulazalf in de anus smeren bevordert de genezing. Verder natuurlijk een dieet met volkoren brood, muesli, zemelen, vers fruit, rauwkost enzovoort om de ontlasting smeuig te maken. Ook lijkt het goed het verblijf op de peuterspeelzaal wat te beperken tot een of twee dagdelen per week. We moeten gaan werken aan Jans zelfvertrouwen door hem te steunen in onzekere situaties en hem ook te prijzen wanneer hij zelfstandig dingen onderneemt. Wanneer de leidsters van de speelzaal ervan af weten, kunnen ook zij Jan verder helpen. Als al deze maatregelen geen effect hebben, zal de huisarts proberen met medicijnen Jans stoelgang te reguleren, maar liever ziet hij dat het zonder gaat.

Nog enkele feiten over kinderen en ontlasting 

  • 2 x per week ontlasting bij kinderen is niet abnormaal als er verder geen klachten bij zijn.
  • Kinderen tussen de nul en drie maanden die borstvoeding krijgen, hebben gemiddeld 3 x per dag ontlasting. Bij flesvoeding is dat 2 x per dag.
  • Een gezonde zuigeling heeft dagelijks 150 ml vocht per kilogram lichaamsgewicht nodig. Bij flesvoeding is het belangrijk 1 afgestreken maatlepeltje voeding per 30 ml te geven en niet meer.
  • Het komt voor dat kinderen die borstvoeding krijgen maar 1x per 10 dagen ontlasting hebben. We noemen dat borstvoedingobstipatie maar als er geen klachten zijn is behandeling niet nodig!
  • Een röntgenfoto van de buik maken bij kinderen (en volwassenen) met obstipatie is onverstandig omdat de uitslag, zo is gebleken uit grote onderzoeken, niet betrouwbaar genoeg is om de diagnose obstipatie te bevestigen of uit te sluiten. 

Handige links

Patiëntenbrieven over obstipatie bij kinderen, vezelrijke voeding en een poepdagboek voor kinderen vindt u op http://nhg.artsennet.nl/kenniscentrum/k_voorlichting/NHGPatientenbrieven.htm#clusterD

 Verdere info is ook te vinden op www.voedingscentrum.nl

Meer